Türkçe – Bakış Açıları (Anlatıcı Tipleri) Kısa Ders Notları

Bakış açıları ve anlatıcı tipleri temelde 3 farklı başlıkta incelenir. Bunlar; İlahi-Tanrısal-Hâkim bakış açısı, Gözlemci-Tanık-Müşahit-O bakış açısı ve Kahraman-1. Kişili bakış açısı şeklindedir.

1-) İlahi – Tanrısal – Hâkim Bakış Açısı : Anlatan olayları yaşamamış, olayla ve kişiyle ilgili her şeyi bilen, tahmin eden, sonu bilen anlatıcıdır.

2-) Gözlemci – Tanık – Müşahit – O Bakış Açısı : Olayları gözlemleyip olaya dahil olmadan anlatan kişidir.

3-) Kahraman – 1. Kişili Bakış Açısı : Olayları yaşayan bir karakterin, yani “ben”in gözünden anlatıldığı bakış açısıdır. Bu anlatımda: Anlatıcı, olayların içinde yer alan bir karakterdir (genellikle başkahraman). Olayları, düşüncelerini, duygularını kendi gözünden anlatır.

İlahi (Tanrısal / Hâkim) Bakış Açısı, edebi eserlerde anlatıcının her şeyi bilen ve görebilen bir konumda olduğu anlatım tarzıdır. Bu bakış açısında anlatıcı:

• Olaylara dışarıdan bakar (üçüncü kişi anlatımı).
• Tüm karakterlerin duygu ve düşüncelerini bilir.
• Geçmişi, geleceği, gizli olayları anlatabilir.
• Anlatıcı sınırsız bilgiye sahiptir, adeta “Tanrı gibi” her şeyi görebilir.

Kısaca: Her şeyi bilen, her yerde olan, karakterlerin iç dünyasını da bilen anlatıcının kullandığı bakış açısıdır.

Gözlemci (Tanık / Müşahit / “O”) Bakış Açısı, anlatıcının olaylara dışarıdan baktığı ama karakterlerin iç dünyasını bilmediği bir anlatım tarzıdır. Bu bakış açısında:

• Anlatıcı, olayların dışında bir gözlemcidir.
• Olayları ve karakterleri yalnızca gördüğü ve duyduğu kadarıyla aktarır.
• Karakterlerin zihninden geçenleri, duygularını doğrudan bilemez.
• Anlatım genellikle “o” diliyle yapılır.

Kısaca: Anlatıcının sadece gördüklerini ve duyduklarını anlattığı, olaylara dışarıdan tanık olduğu bakış açısıdır.

Kahraman Bakış Açısı (1. Kişili Anlatım), olayların anlatıcının kendi ağzından, yani “ben” diliyle aktarıldığı bakış açısıdır. Bu anlatımda:

• Anlatıcı, olayların içinde yer alan bir karakterdir (genellikle başkahraman).
• Olayları, düşüncelerini, duygularını kendi gözünden anlatır.
• Diğer karakterlerin iç dünyasını doğrudan bilemez, sadece gözlemleyebilir.
• Özneldir, anlatıcının bakış açısına göre şekillenir.

Kısaca: Olayları yaşayan bir karakterin, yani “ben”in gözünden anlatıldığı bakış açısıdır.